نوابغ ناشناخته هنر ایران

به گزارش ایسنا، استاد عسگر کاشی تراش اصفهانی، استاد حسین لرزاده، حسین کاشی ترش، اسماعیل حکنگر مقدم، ابراهیم کاظم پور، محمد ثانی خاتم، حسین عبدالبکی کاشانی، حاج محمود آرش، حاج محمود آرش نو، حاج محمود آرشور علي‌هور را مردم می‌شناسند. همه آنها ناپدید شده اند و اطلاعاتی در مورد بسیاری از آنها وجود ندارد. حتی تصویری از چهره آنها وجود دارد اما بسیاری از آثارشان از کاشی کاری کاخ های گلستان و سعدآباد گرفته تا سردر باغ ملی و امامزاده های کربلا بی نام مانده است.

یکی از بناهایی که آثار همه هنرمندان در آن جمع آوری شده است، موزه هنر ایرانی در عمارت مرمری قدیمی است. این بنا توسط معماران و صنعتگران برجسته ایرانی با سنگ‌های سبز رنگ که با گل‌ها، درختچه‌ها و نقوش گیاهی و جانوری نقاشی شده ساخته شده است. گفته می شود ساخت این بنا در سال 1304 آغاز شد و بیش از یک دهه به طول انجامید. در حال حاضر نام این بنا در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است. تزئینات مختلفی در کاخ مرمر ساخته شده است، از کاشی و سنگ تراشی گرفته تا آینه کاری و تزئینات تکمیلی.

بر فراز سرسرای کاخ مرمر طاق گنبدی با الهام از گنبد مسجد شیخ لطف الله و آثار هنرمندانی چون استاد حسین لرزاده، حسین کاشی تراش، اسماعیل حک نگار مقدم و ابراهیم کاظم پور قرار دارد. بهزاد تذهیب و نقاشی شده است.

اطلاعات محدودی در مورد این هنرمندان وجود دارد که در ادامه با برخی از آنها آشنا خواهید شد.

معلم عسگر کاشی اصفه اصفهانیاو این اثر را از پدرش استاد عبدالرحیم کاشیترش به ارث برد و در تمام کارهای مهم پدر و برادرانش از جمله کاشی کاری باغ نو ظل السلطان، مدرسه چهارباغ اصفهان و … شرکت داشت. ساختمان های سردار.اسد و سردار مختشم بختیاری. حسین در دوره اول پهلوی به دستور پروفسور پوپ در ورودی مسجد شاه اصفهان کار کرد. او حتی آستر یک راهرو بزرگ و یک راهرو را در فرانسه انجام داد که هنوز باقی مانده است.

طراحی گره تالار کاخ مرمر، کاشیکاری سردر سفارت ایران در آمریکا، مقبره شیخ صفی الدین اردبیلی، مسجد جامع و سردر عالی قزوین، ورودی شعب بانک ملی ایران، سعدآباد. کاخ، بازسازی هفت کاشی رنگی کاخ گلستان، سردر مقبره وزارت امور خارجه، ایوان های متبرکه و اماکن متبرکه اطراف تهران و اصفهان از آثار به جا مانده از این هنرمند است. استاد عسگر کاشی تارس اصفهانی در سن 88 سالگی درگذشت.

نوابغ ناشناخته هنر ایران
روبروی ورودی سفارت ایران در واشنگتن

محمد صنیع‌خاتم این یکی دیگر از نامه های بازمانده در هنرهای سنتی ایران است. وی در سال 1270 به دنیا آمد و برادر کوچکتر محمد حسین صنیع خاتم است که صنیع دیوان نام دارد و از اربابان بی نظیر خاتم است. اتاق زیبا و معروف خاتم در کاخ مرمر اثر مشترک این استاد و برادرش است. او همچنین بسیاری از قبور ائمه را ساخته یا تعمیر کرده است.

استاد حاج محمد ثانی خاتم در خاطرات خود می نویسد: «قابی از خاتمی ساختم و به دربار احمدشاه قاجار بردم و از این طریق تشویق یا ثواب شدم. خارجی ها را معرفی کنید.

وی به همراه بهترین شاگردانش کار ساخت جعبه های حرم حضرت عبدالعظیم (ع) را بر عهده داشت. کارهای پایانی کاخ موزه سبز نیز اثر استاد محمد ثنی خاتم و چند تن از شاگردان ایشان است.

برادر کوچکتر محمدحسین صنیع خاتم حاج محمد نیز در سال 1262 به دنیا آمد. خانواده او خیاط بودند و بعدها به او لقب امین الصنعی دادند. محمدحسین در سال 1311 از سوی شیراز به شیراز دعوت شد و با تلاش خود کارگاه خوشنویسی را در یک مجتمع بزرگ صنایع دستی تأسیس کرد و بعدها مدیر کارگاه خوشنویسی شد و تا پایان عمر استاد خوشنویسی بود.

بهترین اثر هنری او تالار خاتم در کاخ مرمر است. این تالار هشت متر طول و شش متر عرض دارد و تمام دیوارها و مبلمان و سقف آن از منبت عالی ساخته شده است.

مهمترین مراکز منبت در ایران شیراز، اصفهان، یزد و تهران هستند و اکثر اپراتورهای منبت در تهران، اصفهان یا شیراز فعالیت می کنند. محمدحسین صنیع خاتم که نشان درجه یک هنر دربار پهلوی را دریافت کرد، در سال 1331 دچار سانحه شد و بر اثر خونریزی مغزی درگذشت.

نوابغ ناشناخته هنر ایران
اتاق منبت کاری شده در یک قصر مرمری

محل دیگری که آثار هنری هنرمندان ایرانی در آن قرار دارد، دفتر هنرهای زیبا است که در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مستقر است. طبق خاطرات مکتوب استاد حسین بهزاد، مسئولیت این بنا که در آن زمان به مدرسه صنایع قدیم معروف بود و همچنین کارگاه نفیس بافی برای ایجاد و آموزش این هنر به آن محول شد. معلم حبیبولا تاریگی واریز شد. استاد بهزاد برای جلب رضایت استاد طریگی سختی کشید زیرا از آموزش هنر خود به دیگران امتناع می کرد و معتقد بود وقتی فنون این کار را برای همه یاد بگیرم فردا رقیب و دشمن من می شود! بعدها استاد بهزاد نزد استاد طریقی آمد زیرا همان شاگردانی که ایشان تدریس کرده بود بعداً دشمن او شدند.

استاد بهزاد در بخشی از خاطرات خود آورده است: «بخش خاتم و کاشی نیز به این مجموعه اضافه شده است. آموزشگاه نقاشی نیز برای تربیت هنرمندان تأسیس شده است. آقای ابوالحسن صدیگی مسئولیت نقاشی و مجسمه سازی را بر عهده داشت و مدرسه ای به نام دبیرستان صنایع قدیم و دبیرستان صنایع جدید تأسیس شد. زمانی که فرهنگستان می خواست واژه های عربی را حذف کند و واژه های فارسی را جایگزین آن کند، صنایع قدیم را هنرستان عالی هنرهای زیبای ایران نامیدند. نجات علی نعمت الله معلم روغن کاری، بهداشتی محمدی معلم ورودی، استاد احمد امانی آباده مدرس منبت کاری و مشبک و حسن مودت آنها معلمان کاشی بودند.

نوابغ ناشناخته هنر ایران
عکس از استاد حسین طاهرزاده بهزاد

مسئول این مجموعه حسین طاهرزاده بهزاد در سال 1266 در شهر تبریز به دنیا آمد و دارای خانواده ای روحانی است. از این رو با توجه به شرایط نامساعد جوی و نظر پدر و مادرش تصویر را مخفیانه ارائه می کند استاد آقای میرگفر او از هنرمندان مشهور آن زمان آموخت. علاقه او به کاریکاتور و طراحی هر از چندگاهی او را به همکاری با روزنامه ملانصرالدین جذب می کرد و برای تکمیل تحصیلاتش به مدت سه سال در مدرسه هنرهای زیبای تفلیس تحصیل کرد. پس از مدتی به استانبول رفت و در مدرسه هنرهای زیبا یا آکادمی هنرهای زیبای فعلی نزد استادان عثمانی و ایتالیایی نقاشی خواند و شاگرد اول رشته نقاشی شد. او همچنین معلم مینیاتور و تذهیب در مدرسه خاتالین استانبول شد و مأموریت یافت تا کتاب‌های قدیمی مینیاتوری را در وزارت هدایا و موزه‌های عثمانی در استانبول بازسازی کند. بعدها در مدرسه قالی بافی ترکیه مشغول به کار شد. حتی امپراتوران اتریش و مجارستان یک سنجاق طلایی با نشان سلطنتی اتریش به استاد اهدا کردند تا یکی از آثار او را دریافت کنند. همچنین محمدحسین میرزایی قاجار، وارث تاج و تخت احمدشاه که در استانبول شیفته آثار بهزاد شده بود، لقب مزین السلطان را به استاد داد و او را به بازگشت به ایران دعوت کرد.

استاد در سال 1308 به همراه خانواده به تهران بازگشت و ابتدا به ریاست مؤسسه فرش و سپس به ریاست هنرستان صنایع قدیم و هنرهای زیبا منصوب شد. او موزه هنرهای زیبا یا هنرهای ملی را تأسیس کرد و چندین سال صرف تهیه نقاشی‌ها و تزئینات بزرگ برای کاخ مرمر و سایر کاخ‌ها کرد.

پروفسور بهزاد همچنین یک سال به آلمان سفر کرد و چندین کتاب از جمله هزار و یک شب را برای ناشران ایرانی کار کرد. وی در سال 1324 به دلیل بیماری قلبی استعفا داد و به عنوان نماینده دولت ایران در نمایشگاه بین المللی ازمیر ترکیه شرکت کرد. بعدها به دعوت وزارت فرهنگ ترکیه به استادی آکادمی هنرهای زیبای استانبول منصوب شد و چندین سال به تدریس هنرهای سنتی پرداخت تا اینکه در سال 1341 بر اثر بیماری قلبی در استانبول درگذشت و به خاک سپرده شد.

از بهزاد بیش از 400 اثر هنری، نقاشی مینیاتور، آبرنگ، رنگ روغن، تذهیب روی فرش و کاشی به جای مانده است. همچنین اثر «شاه شجاع و حاج حافظ» با امضای «حسین طاهرزاده بهزاد 1333 استانبول» در حراج تهران بین 100 تا 150 میلیون تن ارزش گذاری شد و 130 میلیون تن فروخته شد.

یکی دیگر از هنرمندان بسیاری از آثار خود را به جای گذاشته است حسن لرصدا او معمار 842 مسجد است. محمد لرزاد پدر استاد حسین نیز از معماران معروف دوره اتابکی و از همکاران حاج حسن صنیع الدیوان معمار اتابکی بوده است. از یادگارهای استاد محمد لرزاده می توان به مسجد حاج حسن صنیع الدیوان، سید نصیرالدین، یکی دو ایوان مدرسه سپهسالار از در تا پایین گنبد آرامگاه آقا و خط بنایی اشاره کرد. اطراف آن و حوض آینه امیربهادر حسینیه.

نوابغ ناشناخته هنر ایران
آرامگاه سرکبر آقا

استاد حسین لرزاده در سال 1285 در تهران متولد شد و پس از پایان تحصیلات ابتدایی به دبیرستان سلطانی واقع در پل امیربهادر و از آنجا به مدرسه کمال الملک برای تحصیل در رشته مجسمه سازی رفت. این دوره یک سال و نیم به طول انجامید و در این مدت علاوه بر مدرسه، معماری را نزد پدرش آموخت.

پس از فوت پدر، استاد حسین لرزاده دعوت شد استاد جعفرخان کاشانی او در ساخت عمارت سنگی تپه علی خان سعدآباد شرکت کرد و در یکی از اتاق های این عمارت نقاشی کرد. سپس سردر ایرانی بانک سلطنتی واقع در توپخانه (بانک تجارت کنونی) را طراحی و ساخت.

طراحی سردر مدرسه دارالفنون و بالکن پیرایش در ابتدای خیابان لاله زار و چاپخانه یمانی در خیابان فردوسی نیز از کارهای او در این دوره است. سپس ساختمان تخریب شده مجلس شورای ملی را تعمیر کرد. استاد لرزاده در سال 1311 برای ساختن آرامگاه فردوسی به توسن رفت و مدتی را با او گذراند. مرحوم عماد الکتاب او تا سنین پیری زندگی کرد و برای تنظیم اشعار و نوشته های مقبره حکیم توس به آنجا رفت و نزد او خوشنویسی کرد.

آرامگاه فردوسی همزمان با 30 سالگی استاد لرزاده به پایان رسید. استاد سپس به تهران بازگشت و در کاخ مرمر مشغول به کار شد. حتی نوسازی و ساخت قسمت هایی از حرم سعید الشهدا (ع) از دیگر کارهای استاد لرزاده است. این هنرمند پس از 98 سال زندگی در اواخر شهریور 1383 درگذشت.

خانواده جد آنها نیز از خانواده هایی هستند که اجدادشان هنرمند بوده و این حرفه را ادامه می دهند. آنها تنها خانواده ای در تهران هستند که به صورت خانوادگی از اواخر دوره قاجار به کاشی کاری ادامه می دهند. سه نفر از اعضای خانواده به نام های سعید، فریبرز و محمد حک نگار مقدم این کار را انجام می دهند. کاشی کاری و نقاشی روی کاشی های ورودی باغ ملی تهران از آثار استاد حسین کاشی پز پدربزرگ استاد سعید است. گفته می شود استاد حسین از الگوهای زنده برای طراحی نقش سربازان و قزاق ها استفاده کرده است.

خانواده مقدم حکنگر نیز از جمله کسانی بودند که به همراه پروفسور حسین لرزاده، حسین کاشی تراش و ابراهیم کاظم پور در ردیف کاخ مرمر قرار گرفتند. از دیگر آثار به جا مانده از این خاندان می توان به آستربندی ایوان مجلس شورای ملی در دهه 1310، ایوان حضرت عبدالعظیم (ع)، حرم عبدالله شهرری، آرامگاه سعدی شیراز، کوی کاخ گلستان و آسترسازی اشاره کرد. بخش های مختلف دبیرستان البرز.

حاج ابراهیم کاظم پور او همچنین یکی از هنرمندانی است که کاشی های کاخ خصوصی نیاوران، بازار تهران و ساختمان دانشکده حقوق دانشگاه تهران را در ضبط خود ثبت کرده است. این هنرمند نیز در سال 1375 درگذشت اما فرزندانش به کار او ادامه دادند.

نوابغ ناشناخته هنر ایران
نمایی از نقاشی ها و کاشی های کاخ مرمر
نوابغ ناشناخته هنر ایران
تالار آینه کاخ مرمر

دیدگاهتان را بنویسید