مقایسه آمار مهاجرت از ایران با عربستان سعودی و سایر کشورها

گروه تعاملی الف – سید مهدی فیروزآبادی *:

امروزه صحبت های زیادی در مورد مهاجرت وجود دارد. چون موج مهاجرت شکل گرفته و همه می روند. آمار نیز گسترده است. شبکه های اجتماعی مملو از اخبار و آمار است که بسیاری از آنها اساساً نادرست یا حداقل گمراه کننده هستند. اگر تحت تاثیر این خبر قرار گرفته اید و آن را با دیگران به اشتراک گذاشته اید و یا نگران مهاجرت هستید، لطفا این متن کوتاه را بخوانید.

سپس در صورت نیاز به اطلاعات و آمار دقیق تری به سالنامه مهاجرت ایرانیان که توسط رصدخانه مهاجرت دانشگاه شریف تهیه شده است مراجعه کنید. دکتر بهرامی صلواتی و همکارانش 300 صفحه گزارش و آمار همراه با استدلال علمی و توضیحات کافی در مورد آخرین اطلاعات از جنبه های مختلف مهاجرت ایرانیان و وضعیت آن در رابطه با آمارهای جهانی تهیه و به صورت رایگان در اختیار عموم قرار داده اند. آمار مهاجرت پنهان و ناشناخته نیست و انتشار اخبار جعلی مهاجرت و پذیرش آن توسط مردم صرفاً به دلیل عملکرد ضعیف رسانه ها و ناکارآمدی عمومی است.

به چند نکته در مورد مهاجرت و جایگاه آن در رسانه ها و افکار عمومی توجه کنید:

خطای ادراک در تعیین وضعیت مهاجرت

ما دو شاخص مختلف از سرعت مهاجرت داریم. یکی نرخ واقعی مهاجرت است که صرفاً توسط آمار تعیین می شود. دیگری تصور و برداشت افراد جامعه از سرعت مهاجرت است که لزوماً مطابق با واقعیت نیست و تحت تأثیر فضای روانی، رسانه ها و عوامل دیگر است. در کشور ما این دو شاخص با یکدیگر فاصله زیادی دارند. با توجه به وضعیت جریان اطلاعات و وضعیت روانی جامعه، افراد در شناخت وضعیت مهاجرت دچار اشتباه شده اند و وضعیت مهاجرت را بحرانی می دانند. (خطای ادراک، مانند زمانی که از یک فضای سرد وارد یک اتاق گرم می شوید و سیستم حسگر شما در اندازه گیری دمای محیط خطا می کند)

شاید این روزها این جمله را در بین مردم شنیده باشید، احساس می کنید همه دارند می روند. اما آیا واقعا مسئله این است؟ پاسخ منفی است. آمار واقعی مهاجرت در سال های اخیر تغییر چندانی نکرده است. برای درک این موضوع کافی است به آمار معتبر زیر توجه کنید:

– بر اساس آخرین نظرسنجی جهانی گالوپ در سال 2018، ایران از نظر جذابیت برای مهاجرت افراد سایر کشورها به ایران و از نظر بازداشت اتباع ایرانی در کشور در بین 150 کشور در رتبه 87 قرار دارد. نیوزلند و سنگاپور در صدر فهرست قرار دارند. در این شاخص، ایران نسبتاً برای جوانان بهتر است و در رتبه 77 قرار دارد.
– وضعیت نخبگان چگونه است؟ اکنون به آمار بنیاد ملی نخبگان نگاه کنید: 69 درصد از رتبه های 1 تا 100 و 78 درصد رتبه های زیر 1000 کنکور سراسری 1380-1394 در حال حاضر در کشور ساکن هستند. (البته من معتقد نیستم که بهترین کلاس ها در کنکور لزوماً نخبه هستند)

از نظر شاخص فرار مغزها در سال‌های اخیر، وضعیت ایران به میانگین جهانی نزدیک‌تر است. رتبه ایران در این شاخص همیشه بالاتر از میانگین خاورمیانه بوده است، هرچند در سال های اخیر به شاخص خاورمیانه نزدیک شده است.

بررسی سایر شاخص های جهانی در زمینه مهاجرت نیز نشان می دهد که وضعیت ایران در مقایسه با سایر کشورهای جهان بحرانی نیست. به عنوان مثال، در شاخص مهاجرت، ما رتبه 54 از 232، و در شاخص مهاجرت – 23 از 232. ما در رتبه 14 از 241 دانشجو و 28 از بین 241 دانشجو هستیم.

آیا وضعیت نگران کننده است؟

جواب آره یا نه است. در مورد مهاجرت چهار حالت وجود دارد:

1) افرادی که اصلا تمایلی به مهاجرت ندارند.

۲) افرادی که قصد مهاجرت دارند. (تمایل به مهاجرت)

3) افرادی که برنامه مهاجرتی دارند. (برای مهاجرت برنامه ریزی کنید)

4) افرادی که برنامه خود را انجام داده و آماده مهاجرت هستند. (آماده مهاجرت)

در همه کشورها نسبت افرادی که می خواهند مهاجرت کنند بسیار بیشتر از کسانی است که قصد مهاجرت دارند یا در حال آماده شدن برای مهاجرت هستند. برخی داده ها نشان می دهد که در کشور ما عوامل سیاسی و اقتصادی و تحولات اجتماعی در سال های اخیر این نسبت را افزایش داده است. به عنوان مثال، بر اساس مطالعه ای که توسط رصدخانه ملی مهاجرت انجام شده است، میل به مهاجرت در میان گروه های حرفه ای حرفه ای و استارت آپ ها در سال های اخیر افزایش یافته است.

علاوه بر این، به نظر می رسد تعداد افرادی که برای مهاجرت برنامه ریزی یا آماده می شوند، افزایش یافته است. رشد تجارت مهاجرت نمونه خوبی از این موضوع است. کسب و کارهایی که به طور مداوم تصاویر خارق العاده ای از مهاجرت را در بیش از 8000 سایت و کانال مهاجرتی تبلیغ می کنند و ارائه می کنند، کسب و کارهای سودآور را کاهش داده اند و گاهی اوقات ده ها هزار دلار برای هر پرونده مهاجرت به دست می آورند. گزارش ماهانه اخیر در مورد کسب و کار راه اندازی برخی از شرکت ها در مورد موضوع ویزای استارت آپ نمونه ای از این دست است.

البته بحرانی نبودن شاخص های مهاجرت در مقایسه با کشورهای جهان نشان دهنده عملکرد موفق دولت ها در حفظ نخبگان و بهبود شاخص های مهاجرت نیست. برعکس، نشان می دهد که وضعیت نابسامان اقتصادی به عامل اصلی مهاجرت تبدیل شده است. یکی از عواملی که مانع افزایش مهاجرت می شود، مشکل بودن اخذ ویزا برای ایرانیان و هزینه بالای مهاجرت است. به عنوان مثال، ایران هشتمین کشور پرجمعیت کانادا است. و کره جنوبی (هفتم) و عربستان سعودی (رتبه ششم) هر چند از نظر جمعیت کمتر و بهتر از ایران، دانشجویان بیشتری را به کانادا فرستادند. بررسی تعداد دانشجویان خارجی در ایتالیا و ترکیه نشان می‌دهد که ایرانی‌ها با وجود کیفیت پایین دانشگاه‌های این دو کشور کانادا، در ایتالیا چهارم و در ترکیه پنجم هستند. این امر نشان می دهد که کاهش هزینه ها و تسهیل فرآیند ویزا و پذیرش نقش مهمی در افزایش تعداد مهاجران ایرانی به این مقاصد دارد.

وظیفه اجتماعی من و شما چیست؟

رفتار مسئولانه من و شما در این زمینه بسیار مهم است. مهاجرت یک تصمیم شخصی است و نویسنده آن را قضاوت نمی کند. در دانش اجتماعی پدیده ای به نام سرایت اجتماعی داریم. فرض کنید در یک سخنرانی نشسته اید. ناگهان در میانه سخنرانی یکی از حضار با عجله از اتاق بیرون می آید. نفر دوم و سوم به سرعت او را دنبال می کنند. بقیه رو خودت میدونی پس از چند لحظه، این رفتار احساسی می تواند به قدری گسترش یابد که همه مخاطبان به سمت در می دوند و هیچکس فرصتی برای بررسی عواقب و منطق این تصمیم ندارد. در واقع این رفتار عاطفی می تواند به قدری بالا باشد که واکنش جمعی خسارات جبران ناپذیری به بار آورد.

همانطور که در بالا ذکر شد، به نظر می‌رسد روند مهاجرت در سال‌های اخیر افزایش یافته است و گسترش کسب‌وکارهای تشویق کننده مهاجرت، جامعه را به یادگیری بیشتر در مورد مهاجرت سوق داده است. مهاجرت به خودی خود پدیده ای نامطلوب نیست، اما جدایی از عزیزان و ترک وطن یکی از مهم ترین، پرهزینه ترین و نگران کننده ترین تصمیمات زندگی هر فرد است. یادگیری هیجان مهاجرت باعث می شود افراد تحت تاثیر احساسات تصمیمات بی پروا و شاید نادرستی برای مهاجرت بگیرند و در نتیجه این تصمیم نادرست رنج فراوان و نزدیک به عزیزان و جامعه را متحمل شوند.

انتشار اطلاعات نادرست و معرفی نادرست مهاجرت و یا حتی انتقال احساسات مهاجرت به دیگران و جامعه می تواند تاثیر جدی در بررسی هیجان مهاجرت داشته باشد. بنابراین وظیفه اجتماعی فردی ماست که با مدیریت رفتار خود از گسترش آسیب ناشی از عواطف اجتماعی جلوگیری کنیم.

* محقق در کامپیوترهای شناختی و اجتماعی

دیدگاهتان را بنویسید