ادبیات در مورد تعادل ایدئولوژی – خبر زنده

337400 خبر زندهجهان بینی ایران قبل از انقلاب

(تحلیل ادبی آثار چند نویسنده در بستر تاریخ اندیشه)

نویسنده: کلاوس پدرسن

ترجمه: احمد سمیعی گیلانی

ناشر: هرمس، چاپ اول 1400

114 صفحه، 32000 جلد

****

بارها پیش آمده که چاپ نادرست یک اثر، دلیل دیده نشدن و درست خوانده نشدن آن باشد. «جهان‌بینی در ایران قبل از انقلاب» کلاوس پدرسن که توسط پروفسور احمد سامی (گیلانی) به فارسی ترجمه شده است، قبلاً به عنوان ضمیمه بیست و نهم آکادمیک نامه منتشر شده بود و یکی از این نمونه‌ها است. بدون شک به استثنای برخی از مخاطبان این مجله خاص و البته سنگین، رها شد. پروفسور احمد سامی (گیلانی) از اعضای تمام وقت و ارشد فرهنگستان زبان و ادب فارسی و از ارکان اصلی نامه دانشگاهی است و عجیب نیست که این اثر را به این شکل منتشر کرده است. خوشبختانه این اثر اخیرا به صورت کتاب مستقل توسط انتشارات هرمس منتشر شده است. ناشری که مدتی است دوباره در حال رشد بوده و در حال بازگشت به گذشته موفقی است.

درباره ادبیات داستانی ایران در سال های قبل و بعد از انقلاب آثار مختلفی نوشته شده است و هر کدام به اقتضای جذابیت یا اهمیت رویکرد نویسنده به آن نگریسته شده است. کتاب کوچک کلاوس پدرسون درباره چیست؟ رویکرد و توجه متفاوت او به جنبه تقریبا مغفول مانده در این حوزه.

باید اذعان داشت که اکثر نویسندگان نامدار ادبیات مدرن از آغاز داستان نویسی جدی در ایران تا دو دهه اول پس از انقلاب اسلامی به وضوح تحت تأثیر دیدگاه ها و ایدئولوژی های مختلف بوده اند و این موضوع به طور مستقیم و غیرمستقیم در آثار آنها بازتاب دارد. حتی نویسندگانی که فرم برایشان اهمیت زیادی داشت و تجربه پیشرو در این زمینه داشتند نیز از این قاعده مستثنی نبودند. نمونه اش هوشنگ گلشیری است که با وجود توجه به ادبیات معاصر و تجربه های متفاوت در فرم، هرگز یکی را به نفع دیگری رها نکرده است.

  محدودیت های جهانی اعمال نمی شود / تحت شرایط قرمز، مدارس می توانند آفلاین و آنلاین باشند

کلاوس پدرسون در این کتاب دوره ای تقریباً پنجاه ساله (1920-1970) را در بر می گیرد و در این دوره گروهی از برجسته ترین نویسندگان ایرانی ظاهر می شوند که سال ها بر نویسندگان پس از خود تأثیر می گذارند. نویسندگانی چون محمدعلی جمال زاده، صادق هدایت، صادق چوبک، جلال آل احمد و هوشنگ گلشیری و این نویسندگان متاثر از جهان بینی ایدئولوژیک (و سیاسی) زمان خود از چهره های برجسته این عرصه به شمار می روند. البته، این بدان معنا نیست که پدرسون تنها به چند نویسنده بسنده کند. وی در این کتاب به ضرورت بحث اجمالی در مورد سایر نویسندگان در صورت لزوم پرداخته و یا اشاره های کوتاهی به آنها کرده است.

در هر صورت، نویسنده کتاب ابتدا سعی دارد نشان دهد که نخبگان و روشنفکران (در متونی که منتشر کردند) چه ایدئولوژی یا جهان بینی مطرح شده است و همچنین رابطه ایدئولوژی و جهان بینی در دوران پس از انقلاب و پیش از انقلاب. . وجود دارد. نویسنده کتاب در این قسمت به بررسی نوشته های چهار متفکر و ایدئولوگ مهم ایرانی در تاریخ معاصر (سید جمال الدین اسدآبادی، کسروی، سید حسن نصر و علی الشریعه) می پردازد و نتایج این دیدگاه را در شش فصل می توان مشاهده کرد. از کتاب .

«جهان‌بینی در ایران قبل از انقلاب» با عنوان فرعی (تحلیل ادبی آثار چند نویسنده در بستر تاریخ اندیشه) شامل شش بخش اصلی است که عناوین آن عبارتند از: درآمد; به سوی واقعیتی نو و دیگران (سید محمدعلی جمالزاده); واقعیت بیرونی، واقعیت درونی (صادق هدایت); بازسازی واقعیت (سادک چوبک، جلال آل احمد هوشنگ گلشیری); داستان های کوتاه در چشم انداز; و پایان سخنرانی.

  آخرین وضعیت باغ وحش ارم و مرکز حفاظت از حیات وحش صفادشت

کلاوزن مانند بسیاری از پژوهشگران به این نکته اشاره می کند که تاریخ ادبیات داستانی متاثر از غرب به اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم بازمی گردد، اما آغاز داستان نویسی جدی ایرانی را داستان های کوتاه صادقانه می داند، نه حتی داستان کوتاه. جمع آوری شده در کتاب یکی نه یک جمالزاده بود. او معتقد است داستان های این مجموعه به گرایش ادبی خاصی نزدیک نیست و در نهایت می تواند در زمره حکایت ها قرار گیرد. او حتی به نظرات منتقدان ایرانی مانند رضا براهنی نیز استناد می کند. چنین روشی در سراسر کتاب به چشم می خورد و می توان کتاب را مطالعه ای دقیق بر اساس استفاده از منابع مختلف فارسی و غیر فارسی دانست. البته نویسنده سعی کرده اساس کتاب خود را به جای صرفاً تفسیری یا تحلیلی، کیفیتی روایی قرار دهد.

نویسنده در این کتاب سعی کرده افقی را از مسیر فکری اندیشمندان ایرانی از دوران مشروطه تا انقلاب اسلامی ترسیم کند. همچنین لازم به ذکر است که نویسنده معتقد است «داستان تنها گونه ادبی در ادبیات معاصر ایران است که کامل است و کل موضوع تحقیق را در بر می گیرد». نمونه هایی از داستان ها وجود دارد. اما این کتاب برای علاقه مندان به ادبیات داستانی معاصر ایران جذاب و خواندنی است که می تواند دریچه ای برای شناخت تعدادی از آثار نوشته شده در دوره های مختلف تاریخ معاصر باشد.

دیدگاهتان را بنویسید